Naukowcy zidentyfikowali cechy psychologiczne związane z pomyślnym starzeniem się

Naukowcy porównali osoby starsze z sardyńskiej „niebieskiej strefy” oraz z sąsiednich obszarów wiejskich. Odkryli oni, że mieszkańcy „niebieskiej strefy” częściej wykazywali otwartość na nowości, lepiej radzili sobie z codziennymi trudnościami, lepiej rozumieli swoje emocje oraz poświęcali więcej czasu na zajęcia sprzyjające zdrowiu umysłowemu i fizycznemu.

Badanie opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Applied Positive Psychology”.

Szczegóły

W badaniu wzięło udział 125 osób w wieku od 71 do 101 lat. Część z nich mieszkała w sardyńskiej „niebieskiej strefie”, a część – w sąsiednim obszarze wiejskim, który nie należy do takich stref. Średni wiek uczestników wynosił około 80 lat. Naukowcy oceniali ich stan poznawczy, cechy osobowości, dobrostan psychiczny, jakość życia związaną ze zdrowiem oraz codzienne zajęcia.

Główna różnica między mieszkańcami „niebieskiej strefy” nie wynikała z żadnego pojedynczego, cudownego czynnika. Częściej wykazywali oni większą otwartość na nowe doświadczenia – czyli zainteresowanie nowościami, gotowość do angażowania się, próbowania nowych zajęć, zachowywania ciekawości i aktywności.

Ponadto stosowali oni skuteczniejsze strategie radzenia sobie ze stresem, wykazywali wyższy poziom kompetencji emocjonalnych oraz poświęcali więcej czasu na aktywności rekreacyjne stymulujące umysł lub ciało. Średnio mieszkańcy „niebieskiej strefy” poświęcali na takie zajęcia 11,3 godziny tygodniowo, podczas gdy uczestnicy z sąsiedniej dzielnicy – 6,8 godziny.

Czym jest „niebieska strefa”

Za „niebieskie strefy” uznaje się obszary geograficzne, w których występuje niezwykle duża liczba długowiecznych osób oraz osób zachowujących stosunkowo dobry stan zdrowia w podeszłym wieku. Do takich miejsc zalicza się zazwyczaj poszczególne regiony Sardynii we Włoszech, Okinawy w Japonii, Ikarii w Grecji, Nicoyi w Kostaryce oraz niektóre inne regiony.

Nazwa ta nie oznacza, że istnieje tam jakaś mistyczna „tajemnica długowieczności”. Są to raczej terytoria, na których zbiegły się różne czynniki: styl życia, odżywianie, aktywność fizyczna, więzi społeczne, kultura, wsparcie rodziny, środowisko oraz, być może, cechy genetyczne.

Sardyńska „niebieska strefa” budzi szczególne zainteresowanie naukowców, ponieważ mieszka tam wiele osób starszych, które pozostają aktywne w codziennym życiu: zajmują się pracami domowymi, ogrodem, utrzymują kontakty towarzyskie, zachowują zwyczajowy rytm życia i pełnią swoją rolę społeczną.

Jakie cechy okazały się istotne

Badacze skupili się na tak zwanej „wielkiej piątce” cech osobowości: otwartości na doświadczenia, życzliwości, sumienności, ekstrawersji i neurotyzmie.

Otwartość na doświadczenia wiązała się z lepszym samopoczuciem psychicznym, bardziej aktywnym spędzaniem wolnego czasu, umiejętnością radzenia sobie z trudnościami oraz kompetencjami emocjonalnymi. Mówiąc prościej, osoby, które zachowywały zainteresowanie światem, częściej angażowały się w zajęcia i życie społeczne.

Sumienność – czyli zorganizowanie, odpowiedzialność i zdolność do przestrzegania nawyków – wiązała się z wyższym poziomem dobrostanu psychicznego, większą satysfakcją z życia oraz lepszymi strategiami radzenia sobie.

Życzliwość wiązała się z większą satysfakcją z życia. Jest to logiczne: umiejętność współpracy, utrzymywania relacji oraz łagodnego podejścia w kontaktach z innymi może pomagać człowiekowi w pozostawaniu częścią społeczności.

Z kolei neurotyczność – skłonność do lęku, drażliwości, zwątpienia w siebie i negatywnych przeżyć – wiązała się z niższą jakością życia pod względem zdrowotnym. Innymi słowy, osoby bardziej skłonne do ciągłego wewnętrznego napięcia częściej gorzej oceniały swój stan fizyczny i funkcjonalny.

Dlaczego hobby nie jest tu sprawą drugorzędną

W niniejszym badaniu hobby to nie tylko „przyjemne zajęcie”. Chodzi o czynności, które pomagają człowiekowi pozostać aktywnym: czytanie, ogrodnictwo, prace ręczne, kontakty społeczne, zajęcia w ośrodkach dla seniorów, aktywność fizyczna oraz ćwiczenia umysłowe.

Takie zajęcia mogą podtrzymywać poczucie sensu i kontroli. W starszym wieku jest to szczególnie ważne: człowiek boryka się z ograniczeniami, stratami, zmianami stanu zdrowia oraz roli w rodzinie lub społeczeństwie. Aktywny wypoczynek pomaga nie wypaść z życia, a dostosować się do nowych warunków.

Autorzy łączą swoje wyniki z modelem pomyślnego starzenia się, w ramach którego człowiek uczy się wybierać to, co jest dla niego nadal dostępne, skupiać się na znaczących zajęciach oraz kompensować ograniczenia za pomocą nowych strategii.

Dlaczego jest to ważne

Starzenie się to nie tylko kwestia długości życia. Ważniejsze jest to, w jakim stopniu człowiek zachowuje samodzielność, zainteresowanie światem, relacje, stabilność emocjonalną oraz poczucie sensu.

Badanie pokazuje, że czynniki psychologiczne mogą stanowić istotną część tego obrazu. Dieta i aktywność fizyczna mają znaczenie, ale człowiek starzeje się nie tylko fizycznie. Starzeje się również w relacjach, nawykach, myślach, emocjach i codziennych wyborach.

Praktyczny wniosek nie polega na dosłownym naśladowaniu stylu życia długowiecznych mieszkańców Sardynii. Chodzi raczej o to, że dla szczęśliwej starości ważne są ciekawość, aktywność na miarę swoich możliwości, więzi społeczne, hobby oraz umiejętność dostosowania się do ograniczeń.

Kontekst

Koncepcja „błękitnych stref” zyskała popularność na początku XXI wieku, kiedy to badacze zaczęli wyodrębniać regiony o niezwykle wysokim odsetku długowiecznych osób. Samych stref nie należy jednak postrzegać jako magicznych miejsc, w których odkryto jeden uniwersalny sekret starości.

Zainteresowanie naukowe nimi wynika z innego powodu: pozwalają one badać, w jaki sposób styl życia, kultura, odżywianie, aktywność fizyczna, wsparcie społeczne i psychologia są ze sobą powiązane z długim i stosunkowo aktywnym życiem.

Sardynia ma szczególne znaczenie dla takich badań, ponieważ w niektórych jej górskich i wiejskich regionach przez długi czas zachowały się tradycyjne formy życia: zwarte społeczności, aktywność fizyczna w codziennym życiu, więzi rodzinne oraz znacząca rola osób starszych w życiu społecznym.

Źródło

Badanie: Maria Chiara Fastame i in., „Health Related Quality of Life and Personality Characteristics for Aging Well: Evidence from the Sardinian Blue Zone”, International Journal of Applied Positive Psychology, 2026.