Naukowcy odkryli potencjalne antidotum na ukąszenia węży w krwi samych węży

Jadowite węże mogą przypadkowo zostać narażone na działanie własnej trucizny — na przykład podczas ukąszenia, spożywania ofiary lub w wyniku innych urazów.

Dlatego w trakcie ewolucji wykształciły się u nich naturalne mechanizmy obronne.

Naukowcy od dawna wiedzieli, że krew żmij zawiera substancje zdolne do blokowania działania własnego jadu, jednak dopiero niedawno udało się zidentyfikować konkretne białka odpowiedzialne za tę ochronę.

Szczegóły

Już w 2022 roku naukowcy odkryli białko FETUA-3, które jest w stanie hamować działanie metaloproteinaz — jednej z najważniejszych grup toksyn występujących w jadzie węży grzechotnikowych.

Enzymy te niszczą tkanki, uszkadzają naczynia krwionośne i powodują silne krwawienia.

Jednak nowe badania wykazały, że jedno takie białko nie wystarcza do zapewnienia pełnej ochrony.

W związku z tym zespół postanowił sprawdzić, jak różne białka z rodziny FETUA współdziałają ze sobą.

Okazało się, że odpowiednio dobrana kombinacja białek ochronnych znacznie wzmacnia działanie neutralizujące.

W badaniach laboratoryjnych taka mieszanka całkowicie zniwelowała śmiertelne działanie jadu zachodniego grzechotnika rombowego.

Ponadto zapewniła ona ochronę przed jadami kilku innych gatunków żmij, nawet tych, które ewolucyjnie rozdzieliły się miliony lat temu.

Według autorów, w zastosowanym modelu laboratoryjnym nowa kombinacja okazała się około dziesięciokrotnie skuteczniejsza od istniejącego na rynku antidotum opartego na przeciwciałach owczych.

Dlaczego istniejące surowice przeciwjadowe nie są idealne

Współczesne surowice przeciwjadowe uzyskuje się poprzez podawanie niewielkich dawek jadu koniom lub owcom. Następnie z ich krwi izoluje się przeciwciała.

Preparaty te ratują tysiące istnień ludzkich, jednak mają szereg wad.

Ich produkcja jest kosztowna, mogą wywoływać ciężkie reakcje immunologiczne i często działają jedynie przeciwko ograniczonemu zestawowi toksyn konkretnych gatunków węży.

Ponadto skład jadu znacznie się różni nawet u blisko spokrewnionych gatunków.

Do opracowania nowego leku jest jeszcze daleko

Autorzy podkreślają, że badania znajdują się obecnie na wczesnym etapie.

Badania koncentrują się wyłącznie na jednej dużej grupie toksyn – metaloproteinazach. Tymczasem jad węża może zawierać dziesiątki, a nawet setki różnych toksycznych białek.

Obecnie naukowcy zamierzają znaleźć podobne naturalne inhibitory również dla innych głównych rodzin toksyn.

Dopiero wtedy będzie można mówić o stworzeniu w pełni funkcjonalnego, uniwersalnego antidotum.

Początkowo preparat ten może znaleźć zastosowanie w weterynarii

Zdaniem badaczy pierwsze komercyjne preparaty oparte na tych białkach pojawią się prawdopodobnie w medycynie weterynaryjnej.

Jeśli dalsze badania potwierdzą ich bezpieczeństwo i skuteczność, technologia ta może stać się podstawą nowych antidotum również dla ludzi.

Autorzy mają nadzieję, że takie preparaty będą tańsze w produkcji, bezpieczniejsze i będą w stanie chronić przed ukąszeniami kilku gatunków jadowitych węży jednocześnie.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia ukąszenia jadowitych węży powodują co roku śmierć od 80 do 140 tysięcy osób, a setki tysięcy ocalałych ponoszą poważne, powodujące inwalidztwo konsekwencje.

Źródło

Badanie: Sean B. Carroll i in. „Nature’s antivenom: Combinations of conserved rattlesnake serum metalloproteinase inhibitors block the lethal action of viper venoms”.

Czasopismo: Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 2026.