Dlaczego „ciemne” cechy osobowości mogą pomagać w spokojniejszym radzeniu sobie ze stresem

Nowe badanie wykazało, że studenci wykazujący bardziej wyraźne cechy narcystyczne zgłaszali mniejszy poziom lęku podczas testu stresowego, natomiast uczestnicy o bardziej wyraźnych cechach psychopatycznych wykazywali mniejszy wzrost częstości bicia serca.

Artykuł opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Psychophysiology”.

Szczegóły

Psychologowie określają trzy grupy cech osobowości jako „mroczną triadę”: narcyzm, psychopatię i makiawelizm. Narcyzm wiąże się z zawyżonym poczuciem własnej wartości oraz dążeniem do dominacji. Cechy psychopatyczne wiążą się z emocjonalnym oziębieniem, impulsywnością oraz mniejszą wrażliwością na zasady. Makiawelizm charakteryzuje się wyrachowaniem i skłonnością do wykorzystywania innych dla własnych celów.

W codziennym życiu cechy te mogą negatywnie wpływać na relacje: osoba może wykazywać mniej empatii, być bardziej manipulacyjna lub nadmiernie skupiona na własnej korzyści. Naukowców interesowało jednak inne pytanie: w jaki sposób organizm osób o takich cechach reaguje na krótkotrwały stres.

W badaniu wzięło udział 139 studentów z dużego uniwersytetu badawczego w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Średni wiek uczestników wynosił około 19 lat. Przed rozpoczęciem badania naukowcy wykluczyli osoby cierpiące na choroby sercowo-naczyniowe oraz te, które przyjmowały leki wpływające na rytm serca.

Jak przebiegał eksperyment

Najpierw uczestnicy wypełnili kwestionariusze, które mierzyły nasilenie cech „ciemnej triady”. Następnie siedzieli spokojnie przez około 10 minut, podczas gdy badacze mierzyli ich tętno i ciśnienie krwi w stanie spoczynku.

Następnie rozpoczynała się część stresowa. Uczestnikom zlecano zadanie polegające na liczeniu na głos: należało odjąć 13 od liczby 1022 i kontynuować liczenie na głos. Jeśli dana osoba popełniła błąd lub odpowiadała zbyt wolno, proszono ją o rozpoczęcie od nowa. Jednocześnie obserwował ją badacz w białym fartuchu laboratoryjnym — potęgowało to poczucie bycia ocenianym i presję.

Podczas wykonywania zadania u uczestników stale mierzono tętno i ciśnienie krwi. Przed i po teście oceniali oni również, jak silnie odczuwali stres i niepokój.

Co ustalono

Średnio zadanie rzeczywiście wywołało stres: u uczestników wzrosło tętno i ciśnienie krwi, a oni sami zgłaszali, że stali się bardziej niespokojni. Jednak intensywność reakcji zależała od cech osobowości.

Osoby o bardziej wyraźnym narcyzmie zgłaszały mniejszy poziom lęku po wykonaniu zadania. Odnotowano u nich również mniejszy wzrost średniego ciśnienia tętniczego – wskaźnika odzwierciedlającego średnie ciśnienie w naczyniach krwionośnych podczas cyklu sercowego.

Uczestnicy o bardziej wyraźnych cechach psychopatycznych postrzegali zadanie jako mniej stresujące i wykazywali mniejszy wzrost częstości akcji serca. Makiawelizm, w przeciwieństwie do dwóch pozostałych cech, nie dał tak samo „spokojnego” obrazu: w bardziej rygorystycznym modelu był on nawet powiązany z nieco wyższym poziomem subiektywnego lęku.

Dlaczego tak mogło być

Jedną z możliwych przyczyn jest pewność siebie. Osoba o wyraźnych cechach narcystycznych może postrzegać sytuację stresową jako mniej zagrażającą, ponieważ silniej wierzy we własną wyższość lub kontrolę.

W przypadku cech psychopatycznych możliwe wyjaśnienie jest inne: emocjonalne oziębienie i mniejsza wrażliwość na zagrożenie. Taka osoba może słabiej reagować na presję, ocenę lub sytuację wywołującą dyskomfort.

Są to jednak na razie jedynie hipotezy. Badanie nie dowodzi, jaki konkretnie mechanizm leży u podstaw słabszej reakcji na stres. Autorzy zauważają, że przyszłe badania powinny sprawdzić, czy mamy do czynienia z prawdziwą odpornością na stres, czy też z osłabioną reakcją emocjonalną.

Dlaczego nie jest to „supermoc”

Słabsza reakcja na stres nie zawsze oznacza coś jednoznacznie pozytywnego. Z jednej strony, jeśli tętno i ciśnienie krwi mniej gwałtownie zmieniają się w sytuacji stresowej, może to być korzystne dla organizmu. Wysoka reaktywność układu sercowo-naczyniowego na stres w perspektywie długoterminowej jest uznawana za jeden z czynników ryzyka dla zdrowia serca.

Z drugiej strony słaba reakcja może wynikać nie z odporności, ale z emocjonalnego otępienia. Oznacza to, że dana osoba niekoniecznie „lepiej radzi sobie” ze stresem – być może po prostu gorzej przetwarza zagrożenie lub w mniejszym stopniu odczuwa jego znaczenie społeczne.

Dlatego główny wniosek jest ostrożny: niektóre cechy osobowości mogą wiązać się z łagodniejszą reakcją fizjologiczną na jeden laboratoryjny test stresowy. Nie oznacza to jednak, że cechy te są ogólnie rzecz biorąc korzystne.

Dlaczego ważne jest, aby nie mylić cech osobowości z diagnozami

W niniejszej pracy nie mowa jest o diagnozach klinicznych. Uczestników nie określano mianem „narcyzów” ani „psychopatów” w sensie medycznym. Po prostu uzyskiwali oni więcej lub mniej punktów w kwestionariuszu cech osobowości.

To istotna różnica. Wiele osób może wykazywać pojedyncze cechy narcystyczne, oschłe lub manipulacyjne, ale nie oznacza to zaburzenia osobowości i nie stanowi podstawy do postawienia diagnozy.

Badanie to nie usprawiedliwia również szkodliwych zachowań. Manipulacje, surowość lub brak empatii mogą niszczyć relacje i szkodzić otoczeniu, nawet jeśli w konkretnym, stresującym zadaniu organizm reaguje spokojniej.

Ograniczenia badania

Badanie ma kilka istotnych ograniczeń. Po pierwsze, próba była niewielka: 139 osób. Po drugie, byli to młodzi, zdrowi studenci, dlatego wyników nie można automatycznie odnosić do osób w innym wieku, cierpiących na choroby przewlekłe lub mających inne doświadczenia życiowe.

Po trzecie, stres miał charakter laboratoryjny i był bardzo konkretny: liczenie w pamięci pod nadzorem. W prawdziwym życiu stres może być długotrwały, osobisty, traumatyczny, związany z pracą, wojną, chorobą, stratą lub relacjami. Reakcja w takich sytuacjach może być zupełnie inna.

Po czwarte, do pomiaru „ciemnej triady” wykorzystano krótkie kwestionariusze. Są one wygodne w eksperymencie, ale nie oddają wszystkich niuansów osobowości. Na przykład narcyzm może przybierać nie tylko formę wielkości i pewności siebie, ale także wrażliwości — charakteryzującej się silną niepewnością i reakcją obronną.

Dlaczego jest to ważne

Badanie pomaga zrozumieć, dlaczego ludzie różnie reagują na presję. Jedni szybko się niepokoją, u nich gwałtownie wzrasta tętno i ciśnienie krwi. Inni pozostają spokojniejsi zarówno pod względem zewnętrznym, jak i fizjologicznym – jednak przyczyny takiego spokoju mogą być różne.

Ma to znaczenie dla psychologii i medycyny, ponieważ stres wiąże się nie tylko z emocjami, ale także z ciałem. Jeśli cechy osobowości wpływają na reakcję układu sercowo-naczyniowego, może to pomóc w lepszym zrozumieniu indywidualnych zagrożeń dla zdrowia oraz różnych sposobów radzenia sobie ze stresem.

Nie jest to jednak na razie praktyczna rada ani instrukcja dotycząca „rozwijania ciemnych cech”. Jest to raczej przypomnienie: nawet nieprzyjemne cechy osobowości mogą mieć złożone powiązania biologiczne, których nie da się opisać jednym stwierdzeniem typu „dobrze” lub „źle”.

Źródło

Badanie: Adam O’Riordan, Tyler L. Minnigh, Aisling M. Costello, „Examining the association between the dark triad personality traits and cardiovascular reactivity to acute psychological stress”, International Journal of Psychophysiology, 2026.