U osób starszych odkryto prosty wskaźnik przyszłego pogorszenia pamięci

U osób starszych takie odruchy czasami powracają. Najnowsze badania wykazały, że jeśli osoba powyżej 70. roku życia, nie wykazująca zaburzeń pamięci ani funkcji poznawczych, ma dwa lub więcej takich odruchów, może to wiązać się z wyższym ryzykiem wystąpienia demencji w przyszłości.

Ważne zastrzeżenie: nie jest to test domowy ani diagnoza. Na podstawie takich odruchów nie można samodzielnie rozpoznać demencji. Powinien je zbadać lekarz i to wyłącznie w połączeniu z innymi badaniami.

Szczegóły

Badanie opublikowano w czasopiśmie JAMA Network Open.

Naukowcy wykorzystali dane 873 uczestników w wieku powyżej 70 lat z Centrum Badań nad Chorobą Alzheimera Uniwersytetu Kentucky. Obserwacje prowadzono w latach 2005–2024.

Na początku badania u 672 uczestników pamięć i funkcje poznawcze były zachowane. U kolejnych 201 osób występowały już łagodne zaburzenia poznawcze – czyli niewielkie problemy z pamięcią lub myśleniem, ale nie demencja.

Podczas corocznych badań lekarze sprawdzali tzw. frontal release signs. W języku polskim można je wyjaśnić jako „pierwotne odruchy”, które zwykle występują u niemowląt i zanikają wraz z dojrzewaniem mózgu.

Należą do nich: odruch chwytny, kiedy dłoń mimowolnie się zaciska; odruch trąbkowy, kiedy usta wyginają się przy podrażnieniu okolicy wokół ust; refleks dłoniowo-podbródkowy, w którym podbródek drga w odpowiedzi na bodziec na dłoni; a także reakcja na opukiwanie między brwiami, podczas której osoba nadal często mruga.

Główny wynik uzyskano w przypadku osób, u których na początku badania nie stwierdzono zaburzeń poznawczych. Wśród osób, u których stwierdzono dwa lub więcej takich odruchów, demencja rozwinęła się później u 25,4%. Wśród osób z jednym takim odruchem lub bez nich – u 14,5%. Oznacza to, że ryzyko było prawie 1,8 razy wyższe.

Co ciekawe, u osób, u których występowały już łagodne zaburzenia poznawcze, odruchy te nie pomagały tak dobrze przewidywać dalszego ryzyka demencji. Oznacza to, że sygnał ten okazał się najbardziej przydatny właśnie na wcześniejszym etapie – kiedy nie było jeszcze wyraźnych problemów z pamięcią.

Dlaczego jest to ważne

Demencję stara się wykrywać jak najwcześniej. Im wcześniej lekarze zauważą ryzyko, tym więcej czasu pozostaje na obserwację, dokładną diagnostykę oraz wsparcie pacjenta i rodziny.

Obecnie do oceny ryzyka stosuje się różne metody: testy pamięci i myślenia, rezonans magnetyczny, badanie PET, badania płynu mózgowo-rdzeniowego, a także nowe badania krwi na obecność biomarkerów choroby Alzheimera i innych procesów. Jednak takie metody nie zawsze są dostępne, mogą być kosztowne lub wymagać specjalistycznego sprzętu.

Badanie odruchów jest prostą, szybką i niedrogą częścią badania neurologicznego. Autorzy uważają, że może ono stanowić dodatkową wskazówkę dla lekarza. Jednak wyraźnie podkreślają: czułość takich objawów jest niska, dlatego nie można ich stosować samodzielnie jako badania przesiewowego.

Innymi słowy, nie zastępuje to badań laboratoryjnych, obrazowania mózgu ani testów poznawczych. Jest to kolejny niewielki sygnał, który może pomóc lekarzowi w podjęciu decyzji, kto wymaga bardziej uważnej obserwacji.

Kontekst

U niemowląt odruchy pierwotne są normalną częścią rozwoju. Pojawiają się one, ponieważ układ nerwowy wciąż dojrzewa. W miarę rozwoju mózgu reakcje te zazwyczaj zanikają.

Jeśli podobne odruchy pojawiają się u osób dorosłych lub starszych, może to oznaczać, że kontrola ze strony mózgu jest osłabiona. Zjawisko to występuje w przypadku uszkodzeń mózgu, niektórych chorób neurologicznych oraz procesów neurodegeneracyjnych – czyli stanów, w których komórki nerwowe ulegają stopniowemu uszkodzeniu lub obumierają.

Wcześniej takie odruchy wiązano już z demencją. Nowe badanie jest ważne, ponieważ sprawdziło, czy mogą one pojawiać się wystarczająco wcześnie – jeszcze przed wyraźnym pogorszeniem pamięci i funkcji poznawczych.

Badanie ma pewne ograniczenia. Przeprowadzono je w jednym ośrodku, a uczestnicy byli średnio dobrze wykształceni i niezbyt zróżnicowani pod względem składu. Ponadto różni lekarze mogą nieco inaczej oceniać takie odruchy. Dlatego wyniki należy potwierdzić w szerszych grupach osób.

Źródło

Badanie: Lauren G. Bojarski, Gregory A. Jicha, Elif Pinar Coskun, Frederick A. Schmitt, Linda Van Eldik, Erin L. Abner. Frontal Release Signs and Future Decline in Research Participants With Intact Cognition. Czasopismo JAMA Network Open, 2026.